Marsha Linehan’ın mirası: Zor duygularla yaşarken kabul ve değişim
Diyalektik Davranış Terapisi’ni (DBT) geliştiren psikolog Marsha Linehan, 10 Kasım 2026’da yaşamını yitirdi. Linehan’ın çalışmaları, yoğun duygularla baş etmeye çalışan pek çok insanın gündelik hayatında kullanabileceği beceriler geliştirmesine yardımcı oldu. Bu çalışmaların merkezinde, ilk bakışta birbiriyle çelişiyor gibi görünen iki fikir vardı: İnsan, yaşadığı deneyimi olduğu hâliyle kabul edebilir ve o deneyime verdiği karşılığı değiştirmeyi öğrenebilir.

Kendi yaşadıklarından yola çıkan bir psikolog
Linehan, 1961’de, henüz 17 yaşındayken bir psikiyatri kliniğine yatırıldı. Hastanede kaldığı dönemde kendisine şizofreni tanısı kondu ve yatışı iki yılı aşkın sürdü. Daha sonra anlattığına göre, 18 yaşındayken, hâlâ hastanedeyken kendine bir söz verdi. Bu dönemden çıkabilirse, benzer acılar yaşayan insanlara yardım etmenin bir yolunu bulacaktı.
“Yaralı şifacı” ifadesi, Linehan’ın kendi acısıyla mesleki çalışmaları arasındaki bağı anlatıyor. Kendi yaşadıkları, yıllarca araştıracağı bir soruya yön verdi: Bir insan için duygusal acı dayanılmaz hâle geldiğinde, o anda gerçekten ne yardımcı olur? Linehan bu sorunun peşinden giderken davranış terapisini kabul ve mindfulness becerileriyle bir araya getirdi. Geliştirdiği yaklaşımı klinik araştırmalarla sınadı ve DBT’ye ilişkin ilk kontrollü çalışmasının sonuçlarını 1991’de yayımladı.
Mindfulness: Duygu hâlâ oradayken durabilmek
Mindfulness, DBT’nin temel becerilerinden biridir. O anda içinizde ve çevrenizde olup biteni fark etmek için önce onu değiştirmeniz gerekmez. Öfke, üzüntü ya da kaygı hâlâ oradayken bedeninizde neler olduğunu, aklınızdan neler geçtiğini ve ne yapma isteği duyduğunuzu fark edebilirsiniz.
Örneğin, bir konuşmanın ardından kendinizi reddedilmiş hissedebilirsiniz. Hissettiğiniz incinme gerçektir. Karşınızdaki kişinin sizi reddedip reddetmediğini anlamak ise zaman alabilir. Benzer şekilde, öfkeyle bir mesaj yazdığınızda o mesajı hemen gönderme isteğiniz güçlü olabilir. Elinizin telefona gittiğini, bedeninizin gerildiğini fark edebilir ve öfkeniz hâlâ sürerken telefonu bir kenara bırakabilirsiniz.
Bir dürtüyü fark etmekle ona göre hareket etmek arasında bazen böyle küçük bir duraklama vardır.
Kimi zaman bütün sorunu çözmek için henüz erkendir. O anda yapabileceğiniz şey, önünüzdeki on dakikayı durumu daha da zorlaştırmadan geçirmektir. Mesajı göndermeyi ertelemek ya da konuşmaya daha sonra dönmek bunun gündelik örnekleridir. DBT’de sıkıntıya dayanma becerileri, yoğun duyguların içinden geçerken bu tür seçimler yapabilmeye yardımcı olur.
İki şey aynı anda doğru olabilir
Çok zor bir gün geçirmiş olabilirsiniz. Aynı gün bir arkadaşınızın araması size iyi gelmiş de olabilir. O konuşmanın size iyi gelmesi, günün zorluğunu ortadan kaldırmaz. Günün zor geçmiş olması da o anın size iyi geldiği gerçeğini değiştirmez. Mindfulness, dikkatiniz zor olana takılı kaldığında deneyimin bu tarafını da fark etmenize yardımcı olabilir.
Linehan’ın yaklaşımındaki diyalektik düşünme, kişinin kendisine bakışında da karşılık bulur. O anda elinizden geleni yapmış olabilirsiniz. Bir dahaki sefere farklı bir karşılık vermeyi de öğrenebilirsiniz. Bugünkü tepkilerinizin nereden geldiğini anlamaya çalışmak, kendinize daha şefkatli yaklaşmanızı sağlayabilir. Bu anlayışla birlikte, bundan sonra nasıl davranmak istediğinize dair sorumluluk da alabilirsiniz.
Linehan’ın çalışmalarının kalıcı katkılarından biri, duygusal acıya şefkatle yaklaşmayı somut becerilerle buluşturmasıydı.
Mindfulness Institute olarak Marsha Linehan’ı, psikoterapiye ve mindfulness’ın klinik kullanımına yaptığı katkılarla saygıyla anıyoruz.
.png)



Yorumlar