Duygular ve Hisler Arasındaki Fark

Gündelik hayatta sıklıkla birbirinin yerine kullandığımız, ancak psikoloji, nörobilim ve felsefenin kesişim kümesinde tamamen farklı dinamiklere sahip iki temel kavram vardır: Duygular (Emotions) ve Hisler (Feelings).

Hayatımızı ya zihnimizin analitik koridorlarında ya da kalbimizin derinliklerinde şekillendiririz.

1. Duyguların Anatomisi: Zihnin Savunma Kalkanı

Akademik literatürde duygular, genellikle dışsal veya içsel bir uyarana karşı organizmanın verdiği ani, biyokimyasal ve nörolojik tepkiler olarak tanımlanır. Duygular zihinden doğar. Zihin, çevreyi sürekli tarayan ve bizi hayatta tutmaya çalışan bir algoritmaya benzer; bu yönüyle duygular, evrimsel süreçte gelişmiş mükemmel koruyucu mekanizmalardır.

Duyguların en karakteristik özelliği, arkalarında devasa bir düşünce bulutu taşımaları ve nadiren "şimdiki an" ile ilgili olmalarıdır:

• Korku: Gelecekteki bir tehdidin zihinsel projeksiyonudur. Henüz gerçekleşmemiş bir ana dair zihnin ürettiği senaryolar, bedende kortizol ve adrenalin olarak yankılanır.

• Öfke: Geçmişte yapılan bir haksızlığa ya da gelecekteki bir sınır ihlaline karşı zihnin ürettiği bir savunma barikatıdır. Öfkeliyken zihninizden saniyede onlarca düşünce geçer.

• Üzüntü: Genellikle geçmişteki bir kaybın ya da eksikliğin zihinsel analizidir.

Bilişsel Davranışçı Terapi (BDT) ekolünün de temellendirdiği gibi, her düşünce bir duygu yaratır. Mademki duyguyu yaratan şey zihnin kurduğu o belirli "gerçekliktir", o halde duygu katı değildir. Farklı perspektiflerle, yeni düşünce kalıplarıyla aşılması, dönüştürülmesi ve evrilmesi mümkündür.

2. Hislerin Saf Doğası

Peki, düşünce bulutları dağıldığında geriye ne kalır? İşte orası hislerin alanıdır. Fenomenolojik açıdan bakıldığında, hislerin içinde rasyonel bir mantık silsilesi ya da analitik bir düşünce yapısı barındırmaz.

Birini düşünerek, mantık kurarak, avantaj ve dezavantaj listesi yaparak sevmeye zorlayamazsınız. Sevgi, zihnin bir çıktısı değil, varoluşun bir halidir. Aynı şekilde sezgi ve ilham da zihinsel bir çalışmanın ürünü değildir; adeta bilincimize aniden düşen saf birer ışık gibidirler.

Neşe, huzur, sevgi ve insanın gerçek doğası, zihnin laboratuvarında üretilmez. Onlar kendiliğinden ortaya çıkar ve biz onları sadece deneyimleriz. Çoğu zaman mantıklı bir açıklamalarının olmaması, onların zayıflığından değil, aksine zihnin sınırlarının ötesinden, varoluşumuzun özünden gelmelerindendir.

Yaşamı Kimin Rehberliğinde Yaşamalı?

Duygular ve hisler arasındaki bu ince çizgi, ilişkilerimizde ve karar alma süreçlerimizde muazzam bir pratik karşılık bulur. Duygular, gökyüzünden geçip giden bulutlar gibidir. Bazen karanlık, bazen fırtınalı olabilirler ama geçicidirler. Onları yok saymak yerine, net bir duruşla izlemek, incelemek ve zihnin o an neyi korumaya çalıştığını anlamak gerekir.

Hisler ise bir akarsu gibidir; varoluşunuzun kendi yatağında akmasıdır ve onlarla pazarlık yapılamaz.

Biri size bir şey yapmayı rasyonel olarak istemediğini düşündüğünü söylediğinde, bunun arkasındaki mantığı masaya yatırabilirsiniz.

Ancak bir insan “Gitmemem gerektiğini hissediyorum”, diyorsa, orada durmak gerekir. Çünkü bir insanı kendi saf hislerinin aksine hareket etmeye zorlamak, modern insanın yaşadığı psikolojik yabancılaşmanın, o derin içsel acının ve ıstırabın en temel kaynağıdır.

Netice: Kalbin Pusulası, Zihnin Haritası

Yaşam yolculuğunda duyguları küçümsemeden, onların birer "koruyucu alarm" olduğunu kabul ederek ama direksiyonu onlara teslim etmeden ilerlemek en sağlıklı yoldur. Duyguları şefkatle incelemek, onların geçici birer hava durumu olduğunu bilmek bizi zihnin kölesi olmaktan kurtarır.

Mindfulness'ın Asıl Daveti

Birçok kişi mindfulness'ı rahatlama tekniği zannediyor. Oysa mindfulness'ın daha derin daveti şudur: Zihnin ürettiği hikâyeleri fark etmek. Onlarla özdeşleşmemek. Ve onların altında zaten var olan sessizliği duyabilmek. Dikkat ettiyseniz huzur üretmeye çalıştığımız zaman huzurlu olamıyoruz. Mutlu olmaya çalıştığımız zaman çoğu zaman daha mutsuz hissediyoruz. Ama zihnin gürültüsü biraz azaldığında huzur kendiliğinden ortaya çıkabiliyor. Tıpkı bulanık bir gölette suyun durulması gibi. Gölet berraklaşmak için uğraşmaz. Sadece hareket etmeyi bırakır. Belki de insan zihni için de benzer bir şey geçerlidir.